Categories
Current Events

45 Years On

To most Americans, the Vietnam War was a fight between the free world against communism — part of the containment strategy that began soon after the end of WW2. That view, while not inaccurate, has led to a somewhat skewed perspective on the part of many historians, artists and filmmakers about the role South Vietnamese played.

A recent display of that type of thinking was, of course, Ken Burns’ highly praised documentary “The Vietnam War”.  There’s a lot that can be said about Burns’ effort, both good and bad, but from the vantage point of someone born and raised in Saigon, I think it missed the mark. An opportunity lost.

Bến Tre, ca 1971. With sister Hương (left), Tiên (right), little brother Lễ (front).

I don’t wish to dwell too much on Burns’ film, but I will sum up my feelings this way: the title is misleading. After watching the whole thing carefully, I believe it should be renamed “America’s War in Vietnam”. Because, you see, for us South Vietnamese, the war was definitely not just about America vs North Vietnam, which is how Burns mostly portrayed it even though he did try to include a few South Vietnamese characters here and there.  Certainly the U.S. played a part in the war, a big part even. But to us the conflict had started long before that and, unlike popular belief — even among some Vietnamese, it is still an unsettled matter. In other words, the “Vietnam War” has not ended; only America’s involvement in it.

Lunar New Year, February 1975. My father gets ready to go play tennis. This was our last photo together before we left Vietnam.

Vietnam today may be unified territorially, but in reality there still are deep divisions and suspicions between the peoples of North and South. Anyone who follows Viet-language social media, even just casually, can tell you that there exist profound differences in the thinking between, and even terminologies used by, the two sides. This of course is the result of years of propaganda by the victor against its former foe, utilizing its total power and control of the media. Naturally, resentment built up as a result, not just inside Vietnam but in the diaspora community as well. Think of it this way, imagine if Atlanta had been renamed Sherman City.

The new rulers often give lip service to what they call “reconciliation”, but their actions consistently convey anything but. Every year since the Fall of Saigon on April 30th, 1975, Hanoi has insisted on making this point absolutely clear with celebrations purposely designed to “rub it in”. Again, picture annual Sherman victory parades with marching bands through the streets of Atlanta. 

Father McVeigh, head of CRS (right) and my mother and sister (standing in the back) inside the Embassy compound on April 29, 1975. Photo: John Cullen.

All this in spite of the fact that Saigon is economically the largest contributor to the national coffers, whose central bank is situated in … (where else?) Hanoi. To the winner go the spoils. I get that. But then why not call it what it is: daylight robbery at gunpoint. If those old kumrads don’t have the guts to say it (which they don’t), then at least we in the free world should. There’s no need to put cheap imported nationalistic lipstick on a pig.

Me (far right) with my aunts and cousins aboard the Pioneer Commander, somewhere in the Pacific Ocean. Photo: John Cullen

Exactly forty-five years ago today, my family and I were flown out of Saigon aboard Marine helicopters from the U.S. Embassy compound. I’m sure many Americans have seen pictures and footage. We were the lucky ones. Many others were not. Millions of those who didn’t make it ended up in “new economic zones” or “re-education camps” — euphemisms for theft and murder. Millions more were robbed, raped or died at sea trying to escape. Cynically, the government even set up a not-so-secret, semi-official program to let people buy their way out on boats; payment must be made in gold. In fact, many people were duped by the police and ended up losing both their gold and freedom — some even their lives. You could call it the cost of war after the war.

Guam, May 7, 1975: The day we literally “got off the boat” and landed on U.S. soil.

Last Spring I was invited by the wonderful folks at Dallas Summer Musicals to speak with the cast of “Miss Saigon” when the tour came to North Texas. Two cast members are of Vietnamese descent, an actor from Australia and an actress from California. Everyone was eager to hear my story growing up in Saigon during the war, especially my experience at the Embassy since that’s a main scene in their show. 

It was a warm gathering, and I made a lot of new friends. From Jackie Nguyen (“Yvette”) I learned how extremely difficult it is for young Vietnamese immigrants — American or otherwise, to break into show biz and Broadway, especially if you’re female. Up to that point, no Vietnamese actress had ever been cast as Kim in any Cameron Mackintosh production. Perhaps that’s why even though “Miss Saigon” has been a huge hit internationally, I still felt something was missing every time I saw it.

Author with ‘Miss Saigon’ cast at Music Hall at Fair Park in Dallas, May 22, 2019. Bottom right: With Jackie Nguyen and Matthew Nguyen Overberg.

Not unlike Burns’ film, “Miss Saigon” also falls into the familiar narrative of the war as seen from a Western perspective. But, to be fair, it is musical theater and not a documentary. Besides, the story was lifted from Puccini’s “Madame Butterfly”. So there’s that.

Despite its commercial success, “Miss Saigon” also has its share of critics. Perfectly understandable, given how complex and impossible to fully understand the war really is. The most common complaint is the show’s depiction of Vietnamese women merely as bar girls or victims. Even the heroine Kim, some say, is only portrayed as the typical submissive Asian woman who has to beg her American lover Chris to rescue her child. Some critics even say that the show should cease altogether, that “Miss Saigon must die”.

I certainly don’t hold that opinion. I’ve always thought the idea of Kim using an American-made weapon to shoot her betrothed husband (a peasant who later turned out to be a communist officer), and later taking her own life with it is a powerful metaphor that neatly encapsulates not only the madness of the war but also the betrayal of the South by its ally. And of course our own experience of being uprooted and brought to America, leaving our motherland behind, is pretty much the story of the boy Tam — a new life in exchange for the losses.

As a practical matter, even with its flaws “Miss Saigon” still provides a rare opportunity for actors of Asian descent, and Vietnamese in particular, to work in Broadway productions. Therefore I don’t think Miss Saigon should, metaphorically speaking, die. In fact, I’ve always hoped that a real Vietnamese could take on the role of Kim someday. And that day actually did arrive.

Francesca Nông thị Hiền-Anh. Photo: FB

Last December the tour swung back through Fort Worth. And as fate would have it, for the first time ever in a Mackintosh production, a Vietnamese was going to play the lead role. Through Jackie, I was able to score some seats at the Bass Music Hall for this rather historic event. I was both excited and fearful, not knowing what to expect. But the young understudy named Francesca Nong did not disappoint.

For the first time in my life, I found myself crying during a musical. Not because Francesca sang and acted so well (she truly did), but because she somehow was able to make the character seem so relatable, so genuine, so … Vietnamese! Even small details like her praying or wearing the áo dài projected that authenticity. It was a goosebump-inducing performance that only reinforced my belief that “Miss Saigon must live,” so that more Vietnamese actors and actresses can participate, and perhaps take it to an even higher level of realism.

Unfortunately, however, the tour was abruptly stopped by COVID-19 which, at the time of this writing, has killed even more Americans than the war itself. Talk about irony. Then to make matters even worse, I learned that “Miss Saigon” has also been killed. For good. We don’t know if this musical will ever be revived again, but I pray that it does. And if that happens, I hope we’ll get to see a Vietnamese Kim just as the original story intended, and that future generations still get to experience that show-stopping, heart-wrenching, ass-kicking helicopter scene which I was lucky enough to be a part of — in real life.

-ianbui

2020.04.29

Jackie Nguyen (left), and Francesca Nong (center) after Francesca’s debut performance at Bass Performance Hall in Fort Worth, TX on December 7, 2019.
Categories
Political Science

Tâm Lý Cực Đoan Trong Chính Kiến

Những người có khuynh hướng cực đoan trong chính kiến, dù hữu khuynh hay tả khuynh, đều có những đặc điểm giống nhau và rất khác người ôn hoà. Bài viết này tóm lược một nghiên cứu tâm lý học đăng trên Sage Journals tháng Giêng 2019. Hy vọng nó sẽ giúp ta hiểu thêm về hiện tượng tâm lý chính trị cực đoan để tránh bị khích động, đồng thời giúp ta tìm ra cách hoá giải.

A. Thay đổi trong khuynh hướng chính trị của người Mỹ, khối trung hoà ở giữa bị xẹp xuống. Nguồn: Pew Research

Xin lưu ý “hữu khuynh”và “tả khuynh” trong bài được dùng theo định nghĩa thông thường và hoàn toàn không hàm ý tốt hay xấu. Trong chính trị học, cộng đồng con người thường được chia làm ba nhóm: cấp tiến (liberal), trung hoà (moderate) và bảo thủ (conservative). Sự phân cách này phần lớn xuất phát một cách tự nhiên, nhưng nó cũng có thể được nhào nặn thêm bởi giáo dục, truyền thống, truyền thông, xã hội v.v. 

BỐN ĐẶC ĐIỂM CỦA TÂM LÝ CHÍNH TRỊ CỰC ĐOAN

Nói chung, khuynh hướng tả-hữu bình thường trong con người không liên quan gì đến thái độ cực đoan trong quan điểm chính trị. Nhưng theo một số nghiên cứu xã hội học và tâm lý học, có bốn đặc điểm chính được nhận thấy trong những người cực đoan: 

  1. Quẫn bách tâm lý – Psychological distress
  2. Tư duy đơn giản – Cognitive simplicity
  3. Tự tin quá đáng – Overconfidence
  4. Bất khả khoan dung – Intolerance

QUẪN BÁCH TÂM LÝ

Được định nghĩa là “có cảm tưởng cuộc sống không có ý nghĩa, mất phương hướng vì tương lai bất định”, quẫn bách tâm lý dễ làm cho cá nhân ngã theo chiều hướng cực đoan. Đặc tính này liên quan mật thiết đến nhu cầu “tôi quan trọng” trong thuyết “significance quest” — tìm mục đích tạo cho mình cảm giác được cần đến hay được ủng hộ. Thuyết này ban đầu chỉ được dùng để giải mã tâm lý của những kẻ khủng bố, tuy nhiên nó cũng lý giải được tâm lý cực đoan nơi người bình thường. 

Theo thuyết này, những dao động mạnh trong đời sống cá nhân hay xã hội — như thiên tai, chiến tranh, tài chánh, gia cảnh v.v. có thể tạo nên tâm lý cùng quẫn, dẫn đến thái độ cực đoan. Nó dễ khiến người ta ủng hộ những nhà lãnh đạo táo bạo biết khích động đám đông. Các phong trào chủ nghĩa dân tuý thường nổi lên và sống mạnh trong môi trường này, nhất là trong một xã hội đang trên đà xuống dốc sau một thời huy hoàng — như Phát-xít (hữu khuynh) hay Cộng Sản (tả khuynh).

Ở mức vĩ mô, quẫn bách tâm lý thường dẫn đến phân cực chính trị và sự ra đời của các phong trào cực đoan. Hệ quả tất yếu là khối trung hoà ở giữa bị lép vế, nhường chỗ cho hai phe cực đoan đối nghịch [biểu đồ A]. Tuỳ theo bối cảnh văn hoá, lịch sử, chính trị phức tạp của mỗi dân tộc, xã hội còn có cơ bị mất thăng bằng và nghiêng hẳn sang một bên — phải hoặc trái.

TƯ DUY ĐƠN GIẢN

Người cực đoan thường nhìn vấn đề qua lăng kính trắng-đen. Quẫn bách tâm lý dễ làm con người tìm sự đơn giản để đặt niềm tin và giải mã những vấn đề xã hội rắc rối mà họ không có câu trả lời. So với nhóm trung hoà, thế giới quan của người cực đoan giản dị hơn, với những lằn biên rõ nét và quyết liệt. Thí dụ: Nếu bạn không ủng hộ ông A thì chắc chắn bạn thuộc thành phần X; không thể nào khác. 

Tư duy đơn giản cũng là lý do người cực đoan — dù tả khuynh hay hữu khuynh, dễ bị lừa gạt bởi thuyết âm mưu hơn người ôn hoà. Cực đoan trong chính kiến cũng thường đi liền với lối giải thích các sự kiện xã hội hay chính trị một cách đơn giản, ngô nghê.

TỰ TIN QUÁ ĐÁNG

Người cực đoan rất tự tin vào khả năng đánh giá sự kiện của mình. Điểm này liên quan đến tư duy đơn giản thượng dẫn. Người ta dễ cho là mình phải khi mọi vấn đề đều có câu trả lời rõ ràng: Cái gì không trắng thời là đen thôi!

Người cực đoan thường có niềm tin mãnh liệt vào cái họ cho là đúng, mặc dù khoảng cách giữa niềm tin và sự hiểu biết của họ nhiều khi rất xa. Do vậy người cực đoan thường chỉ muốn nghe thông tin hạp nhĩ để củng cố niềm tin của mình. Hiện tượng này hiện hữu trong cả hai nhóm tả khuynh và hữu khuynh.

BẤT KHẢ KHOAN DUNG

Khác với thành phần ôn hoà và trung dung, người cực đoan khó tiếp thu ý kiến trái chiều hoặc chấp nhận những kẻ khác mình. Vì quá tự tin và suy nghĩ đơn giản, họ cho rằng hệ tư tưởng và giá trị đạo đức của mình chuẩn hơn, cao hơn, đẹp đẽ hơn. Điều này dẫn đến tâm lý kỳ thị.

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy  không chỉ thành phần hữu khuynh cực đoan mới kỳ thị. Những người tả khuynh cực đoan cũng có thể kỳ thị không kém, dù rằng đối tượng kỳ thị của hai nhóm rất khác nhau. Chẳng hạn như ở Mỹ các nhóm hữu khuynh có thể kỳ thị người da màu thiểu số, người đồng tính, người tranh đấu cho phụ nữ quyền… Trong khi đó phía tả khuynh có thể kỳ thị người Công giáo, quân đội hay người ủng hộ súng v.v.

Nói cách khác, tâm lý bất khả khoan dung không tuỳ thuộc vào đảng phái chính trị mà hình thành từ tư duy cứng nhắc của những cá nhân quá tự tin vào thế giới quan giản đơn của mình.

Bốn đặc điểm trên đây được đúc kết từ các công trình nghiên cứu của một số học giả trên thế giới, phần lớn đến từ các nước Âu Mỹ với hệ thống chính trị dân chủ. Người đọc có thể tham khảo thêm chi tiết qua link dẫn cuối bài. 

B. Biểu đồ cho thấy sự phân cực trong hai khối cử tri chính ở Mỹ — Cộng Hoà (đỏ) và Dân Chủ (xanh), ngày càng xa rời trung vị (median) phe đối lập. Nguồn: Pew Research

THAY LỜI KẾT

Bài phân tích đăng trên Sage Journals xuất hiện một năm trước khi COVID-19 càn quét địa cầu. Trong bầu không khí căng thẳng của dịch bệnh hiện nay, tỉ lệ người bị quẫn bách tâm lý chắc chắn phải cao hơn bình thường. Sự phân cực chính trị trong xã hội Mỹ, bắt đầu từ nhiều năm trước khi Tổng thống Donald J. Trump xuất hiện trên chính trường, vốn đã sâu sắc nay còn bị virus làm cho sâu thêm.

Riêng đối với người Việt — nạn nhân của chiến tranh và những bi kịch đổi đời, phân cực trong chính kiến hồ như đã trở thành căn tính dân tộc từ nhiều năm qua. Nay thêm cơn đại dịch và một vị tổng thống dễ gây tranh cãi, thật chẳng khác nào châm dầu vào lửa. E rằng thành phần cực đoan, với sự tiếp tay của các thế lực ngầm, sẽ còn áp đảo khối trung hoà một thời gian. 

Tuy nhiên, người viết hy vọng bài phân tích nhỏ này có thể giúp chúng ta thông hiểu và đồng cảm nhau hơn một chút, đối thoại với nhau trong ôn hoà và tích cực hơn một chút thay vì chụp mũ hay chửi bới theo thói quen quán tính. Chiến tranh chấm dứt đã 45 năm, mong rằng người Việt sẽ tìm được mẫu số chung để cùng nhau kháng kích cơn nội dịch, không cho phép nó xé toang chúng ta ra thành nhiều mảnh. 

-ianbui (viết cho 30/4/2020)

Nguồn tham khảo: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0963721418817755